Kullanıcı Adı Şifre
Üye olmak istiyorum!                Şifremi unuttum!
Yıl: 14
Sayı: 1734




Sizce Tarkan hala Türkiye'nin Megastarı mı?

Evet
Hayır

Sonuçları gör

Geçmişteki Anketler



 
Tavsiye Adresleri
Birden fazla adresi enter tuşunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.
 
E-Posta Adresiniz
Adınız Soyadınız
Notunuz
 
 






Şu an 19 müzisyen gazete okuyor
 
 
Metin Çulhaoğlu
 
 
Yayımlanan Sayı : 1190

“Türk leşleri” - 18.03.2011





Cemal Reşit Rey, Ulvi Cemal Erkin, Necil Kazım Akses, Ahmet Adnan Saygun ve Hasan Ferit Alnar… Hepsi 1904 ile 1908 yılları arasında doğan bu beş besteci “Türk beşleri” olarak bilinir. Gençlik dönemlerinde, Türk devriminin müzik boyutuna ivme kazandırmak üzere eğitilmişlerdir.

Geçenlerde, yapıtlarının be
ş para etmez olduğunu düşünenlerin “Türk leşleri” hakaretine maruz kalmışlardır. Gerçekten değersiz midirler? Dinlemeye değmez mi? Bu konudaki beğeniler kuşkusuz farklı olabilir; ancak 1930’lu yıllarda Türkiye’yi ziyaret eden Sovyet besteci Dimitriy Şoştakoviç bu beşliden ikisini (Rey ve Alnar) dinlemiş, bu bestecilerde virtüözlüğün yanı sıra “belirgin” ve “özgün” bir ses bulduğunu yazmıştır (Bir Sovyet Sanatçısı Olarak Tarihe Tanıklığım, Yazılama Yayınları, s. 51).

***

“Türk be
şleri” tanımı jenerik değildir. Daha önceki “Rus beşleri” tanımına öykünülerek ortaya atılmıştır. “Rus beşleri”, Balakirev, Mussorgksiy, Cui, Rimskiy-Korsakov ve Borodin’dir.

Ürünlerini 19. yüzyılın ikinci yarısında veren bu bestecilere daha sonra
şu veya bu çevre tarafından “Rus leşleri” dendiğine ilişkin bir bilgi bulunmuyor. Çarlık rejiminde, Sovyet döneminde ve 1991 yılındaki çöküşten günümüze uzanan yıllarda “Rus beşleri” hak ettikleri ilgiyi ve saygıyı görmüştür. Bugün klasik müziğe hiç ilgisi olmayanların bile Barış Manço dolayısıyla Rimskiy-Korsakov’a (Şehrazat), 1950’lerden kalma “Stranger in Paradise” adlı şarkı dolayısıyla da Borodin’e (Prens İgor Operası) kulak aşinalığı vardır.

***

Mesele
şu: Rus beşleri el üstünde tutulurken Türk beşlerinin istiskale uğraması salt sanatsal bir düzey farklılığından mı kaynaklanmaktadır? Yoksa işin daha ciddi ve derin bir boyutundan mı söz etmek gerekir?

Soru buysa, yanıtın özü de
şudur: Rusya’daki burjuva modernleşme sürecine ve daha sonraki Sovyet devrimine göre, 1930’ların “Türk devrimi” hem çok daha çorak bir toprağa düşş, hem de kimi alanlarda (örneğin müzikte) hayli radikal ve kopuşçu uçlara yönelmiştir. İkisi birleştirilebilir: Toprağın çoraklığı, radikalizmi ve kopuşçuluğu tetiklemiştir.

Rusya ve Türkiye…

Ülkelerden birinin monarkı (Çariçe Katerina) Avrupa aydınlanmasıyla tanı
şş, Voltaire, Diderot ile yazışş, “onların öğrencisi olmaya” söz vermiştir…

Çar Petro daha 18. yüzyılda sakal kestirtmi
ş, giyim kuşam kuralları getirmiş, gemiciliği öğrenmek için Avrupa tersanelerinde çalışştır.

Bizimkiler ise, yukarıdakine “Deli” demeyi uygun bulmu
ş, bir iki besteci dışında daha çok pehlivan güreştirmiş, polisiye roman okumuş, marangozluk yapmıştır.

Ülkelerden birinde Gogol, Turgenyev, Pu
şkin, Çehov, Lermontov, Tolstoy, Dostoyevskiy vardır; öbüründe yoktur.  

Bu nedenle 1917 Devrimi sonrasında edebiyat, sanat ve kültür alanındaki hamleler, “devrimcilik” ve “yenilikçilik” vurgusuna kar
şın geçmişin birikimini reddetmemiş, aşırı “kopuşlara” yönelmemiş, yerleşik ve olgun denebilecek bir mirasın üzerine eklemiştir.

Müzikte de öyle olmu
ştur; Şoştakoviç, Prokofyev, Haçaturyan ve diğerleri, devrim adına “Rus beşlerini” tarihten kazıma ihtiyacı duymamış, gene devrimcilik aşkına onlara “Rus leşleri” diyen de çıkmamıştır. 

***

Cumhuriyet döneminin ilk bestecilerine “Türk le
şleri” denmesi, sanatın içine tükürülmesi, bir heykelin “ucube” bulunması, bir diziyle ilgili koparılan fırtına, vb salt iktidardaki partinin sanat ve kültür düşmanlığıyla açıklanamaz. Türk devrimi ve modernleşmesi, kimi alanlarda bir “burjuva devrim” için aşırı radikal ve kopuşçu içerik kazanmıştır; ön birikimsizlik, ülke burjuvazisinin zayıflığı, geleneksizliği ve kültürsüzlüğü, böyle bir radikalizmi zeminsiz, desteksiz ve havada bırakmıştır.

Kuraldır: Burjuva devrim ileriye ta
şınmazsa, daha doyurucu bir deyişle “içerilip aşılmazsa” her yönden ve mutlaka geriler. Dahası, eğer burjuva devrim bir ön birikimin üzerine oturmadan kimi alanlarda hızlı ve radikal gitmişse, önce bu alanlarda çözülür. Çaresi, ilacı yoktur; Türkiye’de aydınlanmanın, sanat ve kültür alanında gelişkin ve öncü örneklerin burjuva bağlamda yeniden üretilme zemini erimektedir ve daha da eriyecektir.

***

Bir kural daha vardır: “Bo
şluk”, ancak geçici olabilir. Eğer Türk (burjuva) devriminin zemini erimekteyse, 1920’lerin ve 1930’ların kimi hamleleri bugün artık bu ülkenin başına gelen bir “musibet” olarak görülüyor ve gösteriliyorsa, ortaya çıkan “boşluk” mutlaka doldurulacaktır.

Şimdilik devrimden söz edemiyorsak, neyle doldurulacaktır? 

Geriye dönü
şle.

Eskiye duyulan özlemi hamhalat dile getiren, dura
ğanlığı ve değişmezliği öven ürünler; semazen gösterileri, ebru sanatının yeniden keşfi, tuluat, ortaoyunu, arabeskin en kötü örnekleri, pencereleri kubbe biçimli apartmanlar…

Müzikli oyunsa, Lüks Hayat “out”, 7 Kocalı Hürmüz “in”…

Devlet adamlı
ğında Reşit, Fuat ve Ali Paşa örnekleri…

ş siyasette Abdülhamit “vizyonu”…
 
 ***

Denecektir ki, “Türk devriminin sanat ve kültür alanındaki hamleleri zorlamadır, dayatılmı
ştır, halkın değerleri ve beğenisiyle hiç uyuşmamıştır…”

Do
ğru söze ne denir?

Dünyanın ba
şka ülkelerine bakarsak, zamanında resimde da Vinci, Picasso, heykelde Michelangelo, müzikte Mozart, Beethoven zaten hep geniş halk yığınlarının ve ortalama insanın beğenisine hitap etmiştir…

Öyle de
ğil mi? 

 

 

0 adet yorum yazılmıştır. Yorumları okumak yada yorum yazmak için sisteme giriniz.



Yazıyı Tavsiye Et
 
Tavsiye Adresleri


Birden fazla adresi enter tuşunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.

E-Posta Adresiniz
Adınız Soyadınız
Notunuz

Tüm Hakları Saklıdır © 2005-2019