Kullanıcı Adı Şifre
Üye olmak istiyorum!                ifremi unuttum!
Yl: 14
Say: 1720




Sizce Tarkan hala Trkiye'nin Megastar m?

Evet
Hayr

Sonuçlar gör

Geçmiteki Anketler



 
Tavsiye Adresleri
Birden fazla adresi enter tuunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.
 
E-Posta Adresiniz
Adnz Soyadnz
Notunuz
 
 






u an 20 mzisyen gazete okuyor
 
 
Mfit Semih Baylan
 
 
Yaymlanan Say : 1720

Kltr ehri Trabzon sizin eseriniz deildir. - 12.03.2019





O hiç dilinizden düürmediiniz kültür ehri Trabzon asla ve asla sizin eseriniz deildir.

Anlatay
m:

Osmanl
döneminde ve cumhuriyetin ilk yllarnda, aznlklarn, ticaret için ehirde bulunan yabanc misyonun, onlarn d ileri memurlarnn yaratt ekonomik ve sosyal trafiin eseriydi.

Harf devrimiyle birlikte okuma yazma oran
nn özellikle müslüman ahali içinde hzla artmasyla, aznlklarn yaynlarnn yan sra ehirde birbiri ardna açlan gazeteler, yayn hayatna giren dergiler (ki bunlarn en ünlüsü Gençler Kulübünün çkard Akn Dergisi'dir) Trabzon ehrinin sosyal hayatna önemli kültürel deerler katt.

Türkiye
Bankas'nn Trabzon ubesinin açlyla memuriyetleri için ehre gelen stanbullu Rebab  ve hat sanatçsair ve yazar Sebahattin Volkan, air ve yazar Necip Fazk Ksakürek katldklar toplantlarda, kültür adna önemli iler kotardlar. Trabzon-ran transit karayolunun inaatnda görevli antiye efi, Besteci Fehmi Tokay ve Tamburi Laika Karabey'i es geçemeyiz bu bahiste.

Burada isimlerini zikretti
im bu ahsiyetlerin, özellikle imdi Meydan Park dediimiz "Meydan-i arki" adyla anlan parkta, yaz günlerinde akam saatlerinde toplanarak yaptklar sohbetler çok deerliydi.

Cumhuriyetin ayd
nlanmac kadrolarnn Trabzon gençlii üzerinde yaratt kültür devrimini yadsyamayz.  Tarihten gelen levanten (liman kentlerinde görülen Fransz-talyan tarz yaam biçimi) gelenein  de etkisiyle ehirde çok seçkin bir gençlik vard.

Trabzon'da be
yl (1930 - 1935) memuriyette bulunan stanbullu Rebab  ve hat sanatçsair ve yazar Sabahattn Volkan, 1960'larda kaleme ald anlarnda "O yllarn Trabzon gençliini Türkiye'nin hiç bir yerinde bulamazdnz. Ben istihfafla (önemsemeyerek) geldiim Trabzon'da bilgimi pekitirmek için baz kitaplar yeniden okumak zorunda kaldm." demitir.

Yeni kurulmu
Cumhuriyetin aydnlanmac kadrolarnn hakkn da bu yolla teslim etmemiz gerekir. Vali Yahya Sezai Uzay Bey'i, Hasan Saka'y unutmamak gerek.  

Bir
ehirli olarak Atatürk'ün snf arkada Trabzonlu Sadrettin Ayata'y da hatrlamak gerek!

Ancak tüm bunlara ra
men müslüman ahaliden biri için müzikle, resimle uramak, bir müzik enstrümançalmak, enstrümanla sokakta dolamak, müslüman halk arasnda "ayp" saylrd. Müzik, çengilerin iiydi. Hafiflikti. Dönemin en ünlüçengileri, Asiye Hanm, Emine Hanm, Hamiyet Hanm ve Saliha Hanm'd.  Anlarna bavurduum rahmetli hsan Hzer, udunu saklayarak cemiyetteki musiki toplantsna gittiinden söz etmiti.

Udi
hsan Hzer'in udunu ayplanmamak için saklayarak cemiyete gittii zamanda,  meydan parknn tam karsnda (imdi muhtemelen Gülolu Lokantas'nn bulunduu mekan) Terzi Akilef'in kzlar Tilda ve erika ilettikleri lokantada müterilerine piyano ile esiz dinletiler sunuyorlard.

Yine ayn
alanda az ilerde (Suluhan tarafna doru) Ferah Lokantas'nda ezani saatle 12.00'den 2.30'a kadar, lokantann sahibi Ernest Hegler'in kars Madamme Hegler ve baldz Mademoiselle Rita, Chopin, Schubert ve Beethoven'den oluan repertuarlar ile müterilerine müzik eliinde yemek sunuyorlard.

1930'larda, yeni kurulmu
cumhuriyetin temelini oluturan yazl anlamann ve dier uluslararas sözlemelerin gerei kimi sosyal deiimler oldu. Osmanl'dan beri bu topraklarda yaayan ekaliyyet, mübadeleyle Trabzon'dan gönderildi. ehir, hatr saylr ölçüde yerli müslüman ahalinin eline kald. Onlarn boaltt evler, yazlklar, kökler müslüman  ahalinin eline geçti.

B
raktklar yaam tarz yerli ahaliyi bu yolla ne kadar etkiledi bu tartlr, ama aileden bir büyüüm anlarn anlatrken "Allah raz olsun Atatürk'ten, onlar buradan gönderdi de biz sanat (zenaat) örendik" demekten kendini alamyordu.

Zira az
nlklar, Kunduraclar Caddesi'nde, bakrclar çarsnda ayakkab, her çeit deri imalat, kuyumculuk, sarraflk, bankerlik, bakr, demir  ve galvaniz içilii, kalayclk gibi ilerle urarken, yerli ahali, skenderpaa Camii'nin çevresindeki arazide hayvan ticareti, meydan bölgesinde çou dükkanlarda zairecilik (zaireci esnafn en ünlüsü zaireci Kadir Aa'dr. Atatürk Trabzon'a son gelilerinde ziyaretini bitirip Trabzon'dan ayrlrken Kadir Aa'nn dükkanndan buday alp meydandaki güvercilere atmtr. Kadir Aa'nn dükkanimdiki Bankas Park ubesi'nin yerindeydi), tarm ürünleri alm satm, ot ticareti gibi ilerle urayordu.

40'l
yllar zor yllard. Dünyay saran dünya sava atei Trabzon'u da vurmutu. Ekmek ve sair temel tüketim gereçleri (ülke genelinde olduu gibi) karneye  balanmt.

Çocuk felci, tifo, tifüs, kolera gibi bula
c hastalklarla uraan halk ilk etapta bu hastalklarn pençesinden kurtarmak için Trabzon'a Numune Hastanesi bu artlar altnda yapld.

Bu s
ralarda, güç sava koullarna ramen, savaa girmemek için direnen Türkiye'nin iyi yönetilemediini düünen Andan Menderes gibi toprak aalarnn bançektii CHP'li heyet "yeter artk söz milletin" kampayasn balatmlard bile.

Yeter art
k söz milletin gazna gelen köylü ahali köylerini terk ederek Trabzon'un yeili henüz varoundan kovulmam d mahallelerde ve ekaliyetlerin boalttklar evlerde ikamet ediyorlard

Tüm Türkiye'de oldu
u gibi ehirler, köylerini brakp gelen, ekmeini  köyünde deil ehrin altn olduuna inandrlan topranda arayanlarca doluyordu.

Trabzon bu demografik de
iilikten payn, biraz da yerleim yerlerinin birbirine çok yakn olmasndan dolay fazlasyla alyordu.

Kentli ya
am gerçekten tehdit altndayd.

Tam bu s
rada, 50'lerin banda  Trabzon'a Amerikallar geldi NATO üssü marifeti altnda.

Boztepe'deki o üs,
ehre ekonomik, siyasi, kültürel ve aklmza gelecek her anlamda çok ey kazandrd.  Sonraki yllarda elektrik, elektronik alanda ad "usta" sfatya tarihe geçen kimi zenaatkarlar, Amerikallarn NATO üssü kurulurken orada içi olarak çalarak kazanmlard bu mesleklerini.

Kentli ya
am, kendini koruyabilmek adna nefes almt.

Amerikal
larn ngilizce yayn yapan ksa dalga radyosunu dinledi bu ehrin insan tütün damna tütün dizerken.

Radyo yok muydu? Vard
tabii. Uzun dalga Ankara radyosu. Parazitli, czrtl yaynda, spikerin ne söylediini anlamak için çekilen zdrab bugün kimseye anlatamazsnz.

Amerikan NATO üssünün radyosu k
sa dalgadan yayn yapyordu ama netti, prl bir yayn.

O nedenle bu
ehrin çocuklar büyükleriyle birlikte, daha bebe hallerinde mesela Frank Sinatra'nn,  dünyann "voice" diye tanmlad o muhteem sesini kulana kazd, müzik gustosunu oluturdu.

Ve bu durum 1966'da Trabzon
l Radyosu'nun kurulmas ile birlikte kültür ve kentli yaam adna daha bir çok ey tetikledi.

Anten direklerinden birisi,
imdi yerinde  görgüsüz kaba bir viyadük geçen Belediye han'nn damna, dieri Aklar Parknn kuzey ucuna çakl o iki kilowatlk Trabzon il radyosunun spikeri Tijen Kolotolu'nun, davudi ama pek kadnca, pek ehirli, pek insanca ve pek güzel Türkçe ile donanm sesi her sabah "günaydn" dedi ehir halkna.

Türkçe'yi güzel konu
maya özen göstermek için hergün atlan bir ilk admd bu "günaydn"

O y
llarda bir, iki fakülteden oluan, Türkiye'nin küçük ama pek prestijli üniversitesi Karadeniz Teknik Üniversitesi (ksaca katü deil, ka te ü. öyle denirdi), mesela TÜ'den, mesela Ü'den ücretsiz derse gelen o müthi ve evrensel deerdeki hocalarn urak yeriydi.

Ço
u örencisi bu ehrin çocuklar olan  üniversiteli gençler, bu hocalardan  ilim, irfan, medeniyet örendi.

Bu durum 70'lere kadar kadar devam etti.

NATO üssü 1970'de tas
n taran toplayarak ayrld Trabzon'dan.

Amerikan üssünün Trabzon'dan ayr
lndan sonra bu yolda yeni bir sinerji yakalayamayan kültür ehrinin kayb yani çökü, 80'lerde Özal ve onun liberal ekonomisiyle hz kazand.

Az
nlklar gideli, sefaretler kapanalçok olmu, Amerikallar yok, KTÜ'ye gelen o müthi hocalar, üniversiteyi organize bir biçimde ele geçiren üstüörtülü mikro milliyetçilik kullanlarak bir bir sistemli olarak kovulmu.

Neoliberal ekonomik sistemin gaz
yla el deitiren o güzelim Trabzon evleri bir bir ykld ve yerine, çirkin, ekilsiz, insan rahatsz eden yüksek sesli bir homurtuyu andran binalar yapld. Hacbeir'in lahana marul bostanlar yok edildi bir bir, büyük bir görgüsüzlükle.

Çok sonra 90'larda Ruslar geldi, ak
n akn.

1916 i
galinde kendi adlarna da olsa Trabzon'u imar eden Ruslar yeniden katk salayabilirlerdi, mesela kültürel anlamda!

Gürcistanl
bir tiyatrocu olan Varlam Lali Nikoladze'nin, 90'larn banda Faruk Ata'nn Blue Sea adli Night Club'nda yapt programlar unutulmaz, yeri doldurulamaz niteliktedir hala. Dedesi Rus-Gürcü balesinde önemli bir ekol olan  ve kendiside balerin olan Tamliko geshvili hala (25 yldr) bu ehrin çocuklarna bale öretir.

Bu, bir çok
ey için, mesela  köy-kent yapsna bürünmeye balam Trabzon'un kentlilemesi için yeniden bir frsat olabilirdi.

Olmad
.

Zira onlar
n da kadnna potansiyel fahie, erkeine yolunacak kaz gözüyle bakld ve 90'larn ortasnda bir daha gelmemek üzere gittiler.  

imdilerde biz akn akn gidiyoruz onlarn geldikleri yerlere, mesela Batum'a.

imdi, nerede durduumuza, fikren neye hizmet ettiimize bakmak gerek.

Bakmak ve anlamak gerek. Zira o dillerden dü
ürülmeyen "Kültür ehri Trabzon, bu ahalinin eseri deildi"

Olmad
için de imdi bir baka, çirkin bir homurtu olan Trabzon yaratld el birlii ile...


Foto
raf: Trabzon 1939

 

 

0 adet yorum yazlmtr. Yorumlar okumak yada yorum yazmak iin sisteme giriniz.



Yazy Tavsiye Et
 
Tavsiye Adresleri


Birden fazla adresi enter tuunu kullanarak alt alta ekleyebilirsiniz.

E-Posta Adresiniz
Adnz Soyadnz
Notunuz

Tm Haklar Sakldr 2005-2019